Zaproszenie na 82. rocznicę pacyfikacji Józefowa i okolicznych miejscowości – Rzeczpospolitej Józefowskiej – 08.06.2025 r., Józefów
2025-06-06
Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Zamość, Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Koło Rejonowe w Józefowie oraz Burmistrz Józefowa serdecznie zapraszają na uroczystości upamiętniające 82. rocznicę pacyfikacji Józefowa i okolicznych miejscowości – Rzeczpospolitej Józefowskiej, które odbędą się 8 czerwca 2025 r. (niedziela) w Józefowie.
PROGRAM UROCZYSTOŚCI:
9:15 – Zbiórka Uczestników Uroczystości przy Kościele Parafialnym w Józefowie
9:30 – Msza Święta w Kościele Parafialnym w Józefowie
10:30 – Przejście pod tablice upamiętniające poległych i pomordowanych z okresu II wojny światowej
– Rozpoczęcie uroczystości hymnem RP i podniesienie flagi państwowej RP na maszt
– Oficjalne powitanie uczestników przez organizatora
– Przemówienia okolicznościowe
– Apel poległych
– Złożenie wieńców i wiązanek
Serdecznie zapraszamy do udziału.
Rzeczpospolitą Józefowską zaczęto nazywać rejon Józefowa po zwycięskiej bitwie odbytej 1 czerwca 1943 roku. Ta bitwa, to jedna z wielu na wojennej mapie Zamojszczyzny, jednak wyjątkowa dlatego, że w biały dzień, w śmiałym ataku miejscowe oddziały partyzanckie zmusiły do wycofania z Józefowa Niemców, co dało możliwość ucieczki zgromadzonym z zamiarem rozstrzelania mieszkańcom Józefowa. Podczas wydarzenia przywołano pamięć kilku uczestników bitwy: porucznika Hieronima Miąca ps. Korsarz, dowodzącego bitwą, który zginął w walce z żandarmerią niemiecką 4 sierpnia 1943 r, porucznika Tadeusza Pęcherskiego ps. Orlik, zamordowanego pod koniec sierpnia 1943 roku przez oddział Gwardii Ludowej w lesie Maziarze, Tadeusza Szanajca ps. Szum, który zginął pod Osuchami w 1944 roku, Krystiana Herca ps. Tarzan, który został zamordowany przez Urząd Bezpieczeństwa 17 lutego 1945r, Mariana Zgutki ps. Kogut, który zginął pod Osuchami w 1944 roku a ciała nie odnaleziono, Juliana Futyma ps. Fiat, który umarł tuż po wojnie z wycieńczenia i ciężkiej choroby ścigany przez UB, Józefa Strzałki ps. Zagłoba, wywiezionego w głąb Związku Radzieckiego w 1944 r, Czesława Mużacza ps. Selim, wywiezionego w głąb Związku Radzieckiego w 1944 r, któremu udało się wrócić do kraju w 1946 roku, Józefa Droździela ps. Radykał, który zginął podczas akcji na posterunek policji ukraińskiej w Łukowej w październiku 1943 r, Czesława Terleckiego ps. Boruta, uczestnika bitwy pod Osuchami, skazanego na wieloletnie więzienie po wojnie przez Władzę Ludową, Tadeusza Nowaka ps. Butrym inwigilowanego i wielokrotnie aresztowanego, uczestnika bitwy pod Osuchami, który w czasie wojny stracił siostrę i brata, Henryka Kowala, który zaginął bez wieści udając się na pomoc walczącej Warszawie w sierpniu 1944 roku, ciała nie odnaleziono, Stefana Horodelskiego ps. Es zamordowanego przez UB w lipcu 1945 roku, Edmunda Maśko ps. Jastrząb, wielokrotnie aresztowanego po wojnie przez Władze Ludową.
Bitwa o Józefów była spowodowana akcją, która miała na celu likwidację Niemieckich szpiegów. Żeby nie ściągnąć zemsty Niemców na mieszkańców Józefowa, likwidacja miała dokonać się poza jego granicami. Niestety Niemcy zostali ostrzeżeni, w wyniku strzelaniny zginęło dwóch oficerów niemieckich, w tym major Lange, jeden z największych katów Zamojszczyzny. Akcją likwidacji gestapowców dowodził Kazimierz Białoszewski ps. Biskup, a w akcji uczestniczyli: Józef Żmuda ps. Czarny, Jan Puźniak ps. Czort, Edmund Maśko ps. Jastrząb, Jan Naklicki ps. Dyplomata, Józef Turczyniak ps. Spadochron i Jan Żmuda ps. Burza.
W odwecie 1 czerwca 1943 roku Niemcy przystąpili do pacyfikacji Józefowa. W pobliżu Józefowa zatrzymał się pancerny pociąg z 300 żołnierzami Wehrmachtu. Niemcy otoczyli miasteczko. Wszystkich mieszkańców spędzono w pobliże kościoła i ustawiono ich obok dzwonnicy z zamiarem rozstrzelania. Pozostające w pogotowiu oddziały partyzanckie Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich i oddział partyzantki radzieckiej przystąpiły do ataku na pozycje niemieckie. Zdezorientowani Niemcy, przestali zwracać uwagę na zgromadzonych mieszkańców Józefowa, którzy wykorzystując powstałe zamieszanie rozbiegli się po miasteczku. Straty Niemieckie nie są znane. Po stronie partyzanckiej poległo 3 partyzantów a 17 zostało rannych. Przez ponad 3 tygodnie w Józefowie nie było przedstawicieli władz okupacyjnych.
W Bitwie o Józefów poległ Józef Kudełka ps. Czarny z oddziału AK „Korsarza” Michaił Atamanow ps. Miszka Tatar i Malik Ażurow ps. Iwan Tadzik.
Całością akcji dowodził Hieronim Miąc ps. Korsarz. Jego oddział składał się z trzech plutonów: z Aleksandrowa dowodzonego przez Włodzimierza Hascewicza ps. War, z Józefowa i Pardysówki dowodzonego przez Feliksa Pardusa ps. Piast i z Górecka i Brzezin dowodzonego przez Czesława Mużacza ps. Selim. W akcji brał również udział oddział Batalionów Chłopskich dowodzony przez Antoniego Wróbla ps. Anton, Burza oraz oddział partyzantki rosyjskiej utworzony ze zbiegłych jeńców, pod dowództwem Michaiła Atamanowa ps. Miszka Tatar.
Historia pięcioletniej okupacji Józefowa to potężny etos bohaterstwa i poświęcenia. Autorami tej historii było bardzo wielu mieszkańców Józefowa i okolic. Aby zachować pamięć o nich i ich poświęceniu dla nas obecnie żyjących koło rejonowe ŚZŻAK w Józefowie od wielu lat podejmuje działania, które mają upamiętnić ludzi i wydarzenia z okresu II wojny światowej. W 2012 r odsłonięto na kościelnym murze tablice upamiętniające poległych i pomordowanych mieszkańców Józefowa, uzupełniono je w 2013 r. tablicą pomordowanych przez UB i NKWD. W 2013 r. wykonano również tablicę i posadzono dęby przy ścieżce edukacyjnej Nadleśnictwa Józefów upamiętniające dowódców AK Rejonu Jozefów w czasie II wojny światowej. W 2021 r. odsłonięto pomnik i wykonano tablice z nazwiskami członków oddziałów Armii Krajowej we Fryszarce, a w 2023 r. pomnik Bitwy o Józefów na wzgórzu miejscowego kamieniołomu.
Tekst. Andrzej Wojtyło – ŚZŻAK O/Z Koło Rejonowe w Józefowie
