Uroczystość odsłonięcia Pomnika Powstania Zamojskiego oraz konferencja naukowa pt. “Powstanie Zamojskie” – 6 grudnia 2023 r., Muzeum Historyczne Inspektoratu Zamojskiego Armii Krajowej w Bondyrzu

2023-12-13

W dniu 6 grudnia 2023 r. na terenie Muzeum Historycznego Inspektoratu Zamojskiego Armii Krajowej im. Stanisława Prusa “Adama” w Bondyrzu odbyła się uroczystość odsłonięcia Pomnika Powstania Zamojskiego oraz konferencja naukowa pt. “Powstanie Zamojskie”.

Organizatorami uroczystości byli Światowy Związek  Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Zamość, Instytut Pamięci Narodowej, Stowarzyszenie Rozwoju Lokalnego Zamojszczyzna, Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego J. Paderewskiego.

Odsłonięcie pomnika to efekt skutecznych starań Światowego Związku  Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Zamość na rzecz upamiętnienia Powstania Zamojskiego.

Przedsięwzięcie budowy upamiętnienia zostało współfinansowane przez Instytut Pamięci Narodowej, ZDI Sp. z .o.o. oraz środki zabezpieczone przez Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Zamość. ŚZŻAK Okręg Zamość jako wnioskodawca projektu udostępnił teren pod budowę i pokrył koszty fundamentów pod pomnik.

Wsparcia organizacji uroczystości oraz konferencji naukowej udzielił Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego J. Paderewskiego i Stowarzyszenie Rozwoju Lokalnego Zamojszczyzna.

Podejmując projekt budowy pomnika w marcu tego roku główny inicjator tego upamiętnienia Poseł na Sejm RP Sławomir Zawiślak – Prezes Zarządu ŚZŻAK O/Z wystąpił z pismem do Prezesa IPN w Warszawie dr. Karola Nawrockiego z inicjatywą budowy Pomnika Powstania Zamojskiego na terenie Zamojszczyzny.

Wniosek spotkał się z pozytywną odpowiedzią, czego dowodem był ogłoszony w czerwcu br. przez Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa Instytutu Pamięci Narodowej konkurs na opracowanie koncepcji artystycznej i merytorycznej upamiętnienia Powstania Zamojskiego. Sąd konkursowy wyłonił zwycięska pracę autorstwa Pana Stanisława Marka Dryniaka. Kompozycja pomnika składa się z dwóch przestrzennych form ustawionych pod kątem względem siebie. Kamienne bryły są ścięte pod skosem a w najwyższym ich punkcie wznoszą się ku górze dwa orły – symbolizujące Armię Krajową i Bataliony Chłopskie. Ten sam kierunek wzbijających się orłów określa ten sam cel, jakim jest wspólna walka z wrogiem. Jest to nawiązanie do bohaterskiego zrywu żołnierzy Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich. Orzeł bielik symbolizuje państwo Polskie, a także siłę, potęgę, waleczność oraz majestat. Ostatecznie na jednej części pomnika widnieje symbol „Polski Walczącej” oraz data 1942-1943 Powstanie Zamojskie, na drugiej części Krzyż z hasłem: Bóg, Honor, Ojczyzna oraz napis: „W hołdzie Żołnierzom Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich stającym w obronie mieszkańców Polskich Wsi”.

Na dolnej części pomnika wymienieni są fundatorzy pomnika tj. Instytut Pamięci Narodowej i Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Zamość.

Więcej na temat starań i realizacji inwestycji budowy ZNAJDZIESZ TUTAJ:

Budowa Pomnika to kolejny efekt konsekwentnej pracy społeczników nad przywróceniem pamięci o krwawym, zapomnianym ale zwycięskim Powstaniu Zamojskim. Członkowie naszego Związku podjęli szereg inicjatyw upowszechniających wiedzę o tym bohaterskim czynie naszych Przodków.

Uroczystości odsłonięcia pomnika rozpoczęły się zgodnie z ceremoniałem wojskowym od złożenia meldunku o gotowości do uroczystości przez dowódcę kompanii honorowej ppor. Adama Ryczko, Zastępcy Dowódcy 18. Pułku Przeciwlotniczego im. gen. bryg. Feliksa Kamińskiego z Sitańca Panu ppłk Wojciechowi Jakubczykowi.Po dokonaniu przeglądu i powitaniu z pocztami sztandarowymi, został odśpiewany Hymn Rzeczypospolitej Polskiejz podniesieniem flagi narodowej na maszt. Poczet Sztandarowy wystawił 3.Zamojski Batalion Zmechanizowany w osobach – ppor.Kasza Tomasz, kpr. Krzysztof Zieliński, kpr.Adrian Smyk.

Następnie Dyrektor Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa Pan Adam Siwek wprowadzając w temat uroczystości przedstawił zebranym rys historyczny, dotyczący Powstania Zamojskiego.

Po historycznym wprowadzeniu przedstawiciel Stowarzyszenia Rozwoju Lokalnego Zamojszczyzna Pan Krzysztof Pilip powitał zgromadzonych gości.

Po powitaniu gości przybyłych na uroczystość, głos zabrali przedstawiciele organizatorów Poseł na Sejm RP Sławomir Zawiślak Prezes Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Zamość i Prezes IPN dr Karol Nawrocki.

Jako pierwszy głos zabrał Prezes S. Zawiślak. Po słowach powitania ww. podziękował wszystkim zaangażowanym w proces budowy Pomnika, wymieniając Instytut Pamięci Narodowej oraz ZDI Sp. z o.o., dziękując także za wsparcie uroczystości Instytutowi Dziedzictwa Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego J. Paderewskiego i Stowarzyszeniu Rozwoju Lokalnego Zamojszczyzny. W swoim wystąpieniu ww. podkreślił m.in. że przypominający chwałę Bohaterów Powstania Zamojskiego Pomnik ma spełniać dodatkową misję, ma przypominać współczesnym Polakom, jak ważna jest Ojczyzna.  Przypominać, że za wzorem czynów naszych przodków w każdych, nawet najbardziej niesprzyjających warunkach Polacy powinni strzec jej niepodległości, dbać o interesy państwa i narodu polskiego. Bohaterowie Powstania Zamojskiego w arcytrudnych warunkach wygrali, zatrzymali wysiedlenia. Bierzmy z ich przykład.

Prezes IPN dr Karol Nawrocki w swej wypowiedzi skupił się m.in. na Powstaniu Zamojskim na heroicznej postawie mieszkańców Zamojszczyzny, przywołując bezwzględne okrucieństwo Niemców w stosunku do ludności cywilnej, a szczególnie małych dzieci siłą odebranych rodzinom i wywiezionych do obozów koncentracyjnych, obozów pracy, dzieci wywiezionych do Niemiec w celu zniemczenia. Dzieci, które nigdy nie poznały swoich korzeni. Podczas wystąpienia podziękował szczególnie Panu Posłowi na Sejm RP Sławomirowi Zawiślakowi – inicjatorowi budowy Pomnika Powstania Zamojskiego i usytuowanie go w tym szczególnym miejscu, jakim jest Muzeum Historyczne II Inspektoratu Zamojskiego Armii Krajowej im. Stanisława Prusa, ps. Adam. W/w Pomnik idealnie wpisuje się w historię Muzeum i jego bohaterów.

Po przemówieniach zostały także odczytane listy okolicznościowe. List do uczestników wystosował Szef Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Minister Jan Józef Kasprzyk.

Następnie miała miejsce ceremonia wręczenia odznaczeń państwowych. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej  na wniosek Zarządu ŚZŻAK O/Z  uhonorował osoby zasłużone w służbie państwu i społeczeństwu. Uroczystego wręczenia orderów i odznaczeń, w imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Pana Andrzeja Dudy – w towarzystwie posła S. Zawiślaka – dokonał Pan Bolesław Gzik Wicewojewoda Lubelski. Na podstawie art. 138 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawy o ustanowieniu Medalu Stulecia Odzyskanej Niepodległości postanowieniami Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Pana Andrzeja Dudy za zasługi dla Niepodległej Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości odznaczeni zostali: Pan płk Piotr Burak  –  Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Lublinie i Pan dr Piotr Gawryszczak– Dyrektor WOOHP w Lublinie.

Następnie miało miejsce wręczenie odznaczenia ŚZŻAK Okręg Zamość, zatwierdzonego przez Kancelarię śp. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego „Odznaki Zasługi ŚZŻAK Okręg Zamość”, którą uhonorowani zostali : Pan dr Karol Nawrocki Prezes IPN,Pan prof. Jan Żaryn Dyrektor Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej, Pan Adam Siwek Dyrektor Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN, Pani Joanna Sulej-Piskorz Zastępca Dyrektora Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN, Pan Janusz Brzozowski Radny Rady Powiatu Zamojskiego, Pan Józef Mazur członek ŚZŻAK O/Z Koła Rejonowego w Komarowie. Odznaczenia wręczali Poseł na Sejm RP Sławomir Zawiślak Prezes Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Zamość wraz z członkami Zarządu ŚZŻAK Okręg Zamość kpt. Józefem Łabą oraz Wiceprezesem  por. Andrzejem Jaroszyńskim.

W ramach podziękowania za pomoc w organizacji wydarzenia decyzją Prezydium ŚZŻAK O/Z zostały wręczone okolicznościowe podziękowania.

Podziękowanie za wsparcie realizacji upamiętnienia Powstania Zamojskiego w formie budowy Pomnika na terenie Muzeum Historycznego Inspektoratu Zamojskiego Armii Krajowej w Bondyrzu otrzymali: Pan dr Karol Nawrocki Prezes IPN, Pan Zdzisław Ostasz Prezes Zarządu ZDI Sp. z o.o., Pan Jan Szymanik Prokurent ZDI Sp. z o.o.

Wyróżnienie za pomoc w organizacji uroczystości odsłonięcia Pomnika Powstania Zamojskiego na terenie Muzeum Historycznego Inspektoratu Zamojskiego Armii Krajowej w Bondyrzu oraz konferencji naukowej pn. “Powstanie Zamojskie” otrzymali: Pan dr hab. Tomasz Panfil Pracownik Biura Edukacji Narodowej Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie, Pan Władysław Kardasz Właściciel Drukarni ATTYLA Sp. j., Pan prof. Jan Żaryn Dyrektor Instytutu Dziedzictwa Myśli Narodowej oraz Stowarzyszenie Rozwoju Lokalnego Zamojszczyzna. W imieniu SRL Zamojszczyzna podziękowanie odebrali: Pani Monika Kosecka, Pan Witold Marucha, Pan Janusz Brzozowski, Pan Lucjan Bednarz, Pan Jerzy Marucha.

Po ceremonii dekoracji i wręczeniu podziękowań miało miejsce oficjalne odsłonięcie i poświecenie pomnika, które stanowiło ważne podsumowanie starań strony społecznej, pracy społeczników na rzecz upamiętnienia czynu bohaterskiego zrywu Żołnierzy Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich, naszych Przodków.

Decyzją partnerów przedsięwzięcia pomnik stanął na terenie, będącego własnością  Muzeum Historycznego II Inspektoratu Zamojskiego Armii Krajowej im. Stanisława Prusa “Adama” w Bondyrzu. Pomnik będzie wzmacniał i wzbogacał przekaz edukacyjny Muzeum.

Symbolicznego odsłonięcie Pomnika dokonali: Prezes IPN dr Karol Nawrocki, Poseł na Sejm RP Sławomir Zawiślak Prezes Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Zamość.
Modlitwę poprowadził i pomnik poświęcił ks. Artur Sokół Proboszcz Parafii pw. Świętej Bożej Opatrzności w Bondyrzu.

Po uroczystym odsłonięciu pomnika został odczytany Apel Pamięci. Apel odczytała ppor. Wiktoria Kurasz z 18. Pułku Przeciwlotniczego im. gen. bryg. Feliksa Kamińskiego w Sitańcu.

Następnie odbyła się ceremonia złożenia wieńców i kwiatów przed pomnikiem przez  następujące delegacje: Prezes IPN Pan dr Karol Nawrocki, Prezes ŚZŻAK O/Z Poseł na Sejm RP Sławomir Zawiślak z członkami Zarządu, Z-ca Dowódcy 18.Pułku Przeciwlotniczego ppłk Wojciech Jakubczuk, płk Piotr Burak Dyr. Okręgowy Służby Więziennej w Lublinie, Komendant Państwowej Straży Pożarnej w Hrubieszowie mł. bryg. Piotr Gronowicz, pan Roman Kapica reprezentujący Szpital Wojewódzki im. Jana Pawła II w Zamościu, ppłk Stanisław Styczyński Szef Wojskowego Centrum Rekrutacji w Zamościu, Z-ca Dyr. Roztoczańskiego Parku Narodowego Wiesław Droździel, jednocześnie przewodniczący Rady Miejskiej w Zwierzyńcu, Radny Powiatu Zamojskiego Leśniczy Jarosław Śliwiński, Lucjan Bednarz – Nadleśniczy Nadleśnictwa Zwierzyniec i Radny Powiatu Zamojskiego, Jerzy Bąk – inżynier nadzoru w Nadleśnictwie Zwierzyniec, Burmistrz Krasnobrodu i Dyrektor Szkoły Podstawowej w Kaczórkach, Stowarzyszenie Żołnierzy Oddziałów Partyzanckich Okręgu Lubelskiego „Wolność i Niezawisłość”, Tomaszowski Szwadron im. 1 Pułku Kawalerii Korpusu Ochrony Pogranicza, Grupa Rekonstrukcji Historycznej Ludności Cywilnej Tomaszów Lubelski, st. chor. sztab. WP Weteran misji Zagranicznych Grzegorz Pawlik, Przedstawiciele Koła Rejonowego ŚZŻAK z Hrubieszowa w osobach: Kamila Maślanka, Bogusław Jakubiak i Roman Zając, Henryk Lebiedowicz reprezentujący TRH Hrubieszów oraz harcerze z 10. Drużyny Harcerskiej „Traperski Krąg” im. Jana Leonowicza, ps. Burta z Suśca.

Rangę bardzo wymownej uroczystości podniosła obecność pocztów sztandarowych wystawionych przez Wojsko Polskie, Stowarzyszenie Żołnierzy Oddziałów Partyzanckich Okręgu Lubelskiego „Wolność i Niezawisłość”, Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Zamość wraz z następującymi Kołami Terenowymi ŚZŻAK O/Z ze : Zwierzyńca, Skierbieszowa, Starego Zamościa, Łabuń, Zamościa, Suśca i Komarowa oraz proporca  Tomaszowskiego Szwadronu im.1 Pułku Kawalerii Korpusu Ochrony Pogranicza.

Część oficjalną przy pomniku zakończyło złożenie meldunku o zakończeniu uroczystości i odprowadzenie Kompanii Honorowej oraz pocztów sztandarowych z miejsca uroczystości. Organizatorzy zaprosili uczestników na grochówkę przygotowaną przez Druhów OSP Płoskie.

Następnie uczestnicy patriotycznego wydarzenia przeszli do budynku Muzeum, gdzie odbyła się druga część spotkania – konferencja naukowa pt „Powstanie Zamojskie”. Konferencja rozpoczęła się od powitania bardzo licznie zebranych gości w sali wykładowej przez Witolda Maruchę Wicestarostę Powiatu Zamojskiego, Sekretarza ŚZŻAK O/Z, jednego z organizatorów przygotowania  konferencji.

Następnie Poseł S. Zawiślak przedstawiając program konferencji podkreślił, że intencją organizacji jest potrzeba przywrócenia do narodowej pamięci Powstania Zamojskiego.  Stwierdził, że wierzy iż zarówno konferencja jak i podjęte wcześniejsze działania przyczynią się do rozpowszechniania historii Powstania Zamojskiego oraz będą przyczynkiem do szerszego zainteresowania się przez środowiska naukowe, historyków, regionalistów tym tematem. 

W trakcie konferencji odbyły się trzy wykłady: „Czas bestii” Polityka Niemców w Generalnym Gubernatorstwie i ziemiach wcielonych do Rzeszy – dr Adam Pleskaczyński Dyrektor BEN IPN, „Wykurzyć znienawidzonych wrogów”. Powstanie Zamojskie – zemsta czy sprawiedliwość? – dr hab. Tomasz Panfil BEN IPN natomiast ostatni wykład „Wieś polska wobec okupacji niemieckiej” – wygłosił dr Hubert Seńczyszyn – p.o. Kierownika Działu Edukacyjno – Historycznego Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie.

Miłym akcentem w trakcie tego spotkania było przekazywanie gościom kartek świątecznych bożonarodzeniowych wykonanych własnoręcznie przez zuchy i harcerzy 10. DH „Traperski Krąg” im. Jana Leonowicza, ps. Burta z Suśca.

Konferencję zakończył poczęstunek, podczas którego nastąpiły liczne rozmowy z naszymi gośćmi, weteranami, rodzinami powstańców zamojskich. Licznie zgromadzeni słuchacze na konferencji również gromkimi brawami podziękowali prelegentom za wystąpienia i bardzo ciekawe wykłady a do Pana Prezesa ŚZŻAK O/Z i Stowarzyszenia Rozwoju Lokalnego Zamojszczyzna popłynęły szczególnie ciepłe słowa za prężną i wydajną pracę, oczywiście wspomaganą przez członków obydwu Stowarzyszeń.

Serwis kawowy oraz poczęstunek został przygotowany przez Centrum Integracji Społecznej z Adamowa pod okiem szefowej Magdaleny Drożdż, za wszystkie pyszności Dziękujemy!


Wśród gości znaleźli się m.in.: dr Karol Nawrocki – Prezes Instytutu  Pamięci Narodowej, Bolesław Gzik II Wicewojewoda Lubelski, Damian Kita reprezentujący prof. Jana Żaryna – Dyrektora Instytutu Dziedzictwa Myśli Narodowej  im. Romana Dmowskiego i Ignacego Jana Paderewskiego, ks. Artur Sokół Proboszcz Parafii pw. Świętej Bożej Opatrzności w Bondyrzu, ks. kap. por. Konrad Zalewski, ppłk. Wojciech Jakubczak reprezentujący Dowództwo Garnizonu Zamość, ppłk Stanisław Styczyński Szef Wojskowego Centrum Rekrutacji w Zamościu, Dowódcę 2 Hrubieszowskiego Pułku Rozpoznawczego reprezentował  kpt. Piotr Sobstyl, Agnieszka Biernacka-Ochal – Kierownik Klubu 3. ZBZ w Zamościu, Adam Siwek Dyrektor Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN, dra Adam Pleskaczyński Dyrektor Biura Edukacji Narodowej IPN w Warszawie, dr Robert Derewenda Dyrektor Oddziału IPN w Lublinie,  dr hab. Tomasz Panfil Główny Specjalista Biura Edukacji Narodowej IPN w Warszawie, Tomasz Dudek Prezes Stowarzyszenia „Bitwa pod Komarowem”, Andrzej Wozniak Członek Zarządu firmy Stonex sp. z o.o. (firma wykonująca fundamenty), mł. bryg. Piotr Gronowicz – Komendant Powiatowy PSP w Hrubieszowie,  płk Piotr Burak Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Lublinie, Z-ca Dyr. Roztoczańskiego Parku Narodowego Wiesław Droździel, jednocześnie przewodniczący Rady Miejskiej w Zwierzyńcu, Radny Powiatu Zamojskiego leśniczy Jarosław Śliwiński, Jerzy Bąk – inżynier nadzoru w Nadleśnictwie Zwierzyniec, Dyrektor Szkoły Podstawowej w Kaczórkach, Stowarzyszenie Żołnierzy Oddziałów Partyzanckich Okręgu Lubelskiego „Wolność i Niezawisłość”, Tomaszowski Szwadron im. 1 Pułku Kawalerii Korpusu Ochrony Pogranicza, Grupa Rekonstrukcji Historycznej Ludności Cywilnej Tomaszów Lubelski, dr Piotr Gawryszczak Wojewódzki Komendant OHP, Wójt Gminy Rudnik Paweł Kucharczyk, Burmistrz Miasta Krasnobród Kazimierz Misztal, Wójt Gminy Werbkowice Agnieszka Skubis-Rafalska, Radni Powiatu Zamojskiego jednocześnie członkowie SRL Zamojszczyzna: Janusz Brzozowski, Jerzy Marucha, Lucjan Bednarz – Nadleśniczy Nadleśnictwa Zwierzyniec,  Jarosław Śliwiński Radny Rady Powiatu Zamojskiego, Radni Rady Miasta Zamość: Marek Walewander – Przewodniczący Oddziału NSZZ „Solidarność” w Zamościu, Franciszek Josik, Szczepan Kitka, Andrzej Szpatuśko, Leszek Tabiszewski Kierownik Ośrodka Szkolenia i Wychowania OHP w Zamościu, Anna Subocz-Chachuła – Dyrektor Delegatury Inspekcji Handlowej w Zamościu, Zdzisław Ostasz – Prezes Zarządu ZDI sp. z o.o., Jan Szymanik – Prokurent ZDI sp. z o.o. , Władysław Kasprzak – właściciel Van Taxi, Władysław Kardasz – Właściciel Drukarni Attyla, Henryk Lebiedowicz Prezes Towarzystwa Regionalnego Hrubieszowa, Jerzy Zacharow Przewodniczący Stowarzyszenia Internowanych Zamojszczyzny, Krzysztof Goch Prezes Związku Piłsudczyków Oddział Zamość, st. chor. sztab. WP Grzegorz Pawlik – Weteran Misji Zagranicznych, Prezes Koła Miejskiego nr 1 ZKRPiBWP w Zamościu Poczty sztandarowe ŚZŻAK O/Z, Prezesi Kół Rejonowych, członkowie i sympatycy ŚZAK O/Z, członkowie SRL Zamojszczyzna, przedstawiciele miejscowej administracji, władz wojewódzkich, funkcjonariusze służb mundurowych, wojskowi, reprezentanci lokalnych instytucji i stowarzyszeń, przedstawiciele szkół w regionie, mieszkańcy Zamojszczyzny. W uroczystości wzięli udział także liczni przedstawiciele mediów.

Organizatorzy składają szczególne podziękowania za wsparcie społecznej pracy i za zaangażowanie przy organizacji tak dużego przedsięwzięcia,  współorganizatorom, partnerom uroczystości: Instytutowi Pamięci Narodowej, Stowarzyszeniu Rozwoju Lokalnego Zamojszczyzna, Instytutowi Dziedzictwa Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego J. Paderewskiego, Spółce ZDI Sp. z .o.o. oraz wszystkim zaangażowanym w budowę pomnika.

Szczególne podziękowania kierowane są również do mediów lokalnych oraz licznie przybyłych na uroczystość mieszkańców regionu.

TVP Lublin

TVP Lublin

Instytut Pamięci Narodowej

Radio Lublin

Kurier Lubelski

Parczew Nasze Miasto

Radio Lublin

Kurier Lubelski

Zamość Nasze Miasto